İşçilik alacağı tek bir kalem değildir. Aynı iş ilişkisinden kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin, hafta tatili ve genel tatil ücreti, ödenmemiş ücret ve prim gibi birbirinden bağımsız alacaklar doğar. Her birinin koşulu, hesaplandığı ücret, ispat yükü, zamanaşımı ve faizi farklıdır. Aşağıdaki tablo bu farkları bir arada gösterir; ayrıntılar ilgili rehberlerdedir.
Alacak kalemleri: tek bakışta
| Alacak | Ne zaman doğar? | Hangi ücretten? | İspat yükü | Zamanaşımı | Faiz |
|---|---|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | En az 1 yıl çalışma + kanundaki sona erme nedenleri | Giydirilmiş brüt ücret (tavanla sınırlı) | Çalışma süresi ve ücret: işçi; ödeme ve haklı fesih: işveren | 5 yıl (fesihten) | En yüksek mevduat faizi, fesihten |
| İhbar tazminatı | Bildirim süresine uyulmadan fesih | Giydirilmiş brüt ücret (tavan yok) | Fesih biçimi: işveren | 5 yıl | Yasal faiz, temerrütten |
| Fazla mesai | Haftalık 45 saati aşan çalışma | Dönem ücreti; saat ücreti × 1,5 | Çalışma: işçi; ödeme: işveren | 5 yıl (her ay ayrı) | En yüksek mevduat faizi |
| Yıllık izin ücreti | Kullanılmayan izin + sözleşmenin sona ermesi | Son çıplak brüt ücret | Kullandırma: işveren (imzalı belge) | 5 yıl (fesihten) | Yasal faiz |
| Hafta tatili ücreti | Hafta tatilinde çalışma | Dönem ücreti; +1,5 yevmiye | Çalışma: işçi | 5 yıl | En yüksek mevduat faizi |
| Genel tatil (UBGT) ücreti | Bayram ve genel tatilde çalışma | Dönem ücreti; +1 yevmiye | Çalışma: işçi | 5 yıl | En yüksek mevduat faizi |
| Ödenmeyen ücret | Ücretin vadesinde ödenmemesi | Sözleşme ücreti | Ödeme: işveren (banka kaydı) | 5 yıl | En yüksek mevduat faizi |
| İşe iade sonuçları | Geçersiz fesih + süresinde başvuru | 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti + 4–8 aylık tazminat | Geçerli neden: işveren | 1 ay içinde arabuluculuk | Yasal faiz |
| İş kazası tazminatı | İş kazası veya meslek hastalığı | Aktüerya hesabı | Kusur: bilirkişi | 10 yıl | Yasal faiz, kaza tarihinden |
Ayrılış biçimine göre hangi alacaklar doğar?
| Ayrılış biçimi | Kıdem | İhbar | İzin / mesai / tatil | İşsizlik ödeneği |
|---|---|---|---|---|
| İşveren haklı neden olmadan çıkardı | Var | Var (süre kullandırılmadıysa) | Var | Var |
| İşveren m.25/II (ahlak ve iyi niyet) ile çıkardı | Yok (ispatlanırsa) | Yok | Var | Yok |
| İşçi haklı nedenle feshetti | Var | Yok | Var | Var |
| İşçi istifa etti | Yok | Yok | Var | Yok |
| Emeklilik / 15 yıl–3600 gün | Var | Yok | Var | Yok |
| Askerlik, kadın işçinin evlenmesi (1 yıl içinde) | Var | Yok | Var | Duruma göre |
| İkale (karşılıklı anlaşma) | Anlaşmaya göre | Anlaşmaya göre | Var | Yok |
| İşçinin ölümü | Var (mirasçılara) | Yok | Var (mirasçılara) | – |
İşten ayrılmadan önce yapılacak yedi şey
- SGK hizmet dökümünü alın. Giriş-çıkış tarihleri, bildirilen kazanç ve işveren unvanları davanın iskeletidir.
- Bordro ve banka kayıtlarını toplayın. Gerçek ücret ile bordro arasındaki fark varsa bunu gösteren her kayıt.
- Çalışma düzenini belgeleyin. Vardiya listeleri, mesai dışı yazışmalar, giriş-çıkış kayıtlarının fotoğrafları.
- Tanıkları belirleyin. Aynı dönemde çalışmış, çalışma düzeninizi bilen kişiler.
- Hiçbir belgeyi okumadan imzalamayın. İbraname, ikale ve istifa dilekçesi sonuçları belirler.
- Feshi yazılı ve gerekçeli yapın. Haklı nedenle fesih ile istifa arasındaki fark kıdem tazminatıdır.
- Süreleri not edin. İşe iade için 1 ay; diğer alacaklar için 5 yıl. Süre ve faiz tablosu.
Dava öncesi ve dava süreci
İşçilik alacağı ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır; mahkeme tanıkları dinler, işyeri kayıtlarını getirtir ve hesap bilirkişisinden rapor alır. Taşeron ilişkisi varsa davalıların doğru belirlenmesi için asıl işveren–alt işveren sorumluluğu rehberine bakın.