Payas'taki iş uyuşmazlıklarının kendine özgü bir yapısı var: vardiyalı çalışma, ana firma–taşeron zinciri, yüksek riskli ağır sanayi işleri. Aynı “işten çıkarıldım” cümlesi, işyerinin büyüklüğüne, sözleşmenin türüne ve feshin nasıl bildirildiğine göre bambaşka süre ve taleplere bağlanır. Aşağıdaki ayrım, ilk görüşmeden önce durumunuzu yerine oturtmanıza yardımcı olur.
İlk ayrım: hangi durumdasınız?
İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak gerekir. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırıldığında işe iade talebi kaybedilir.
Kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin ve ücret alacaklarında zamanaşımı kural olarak beş yıldır. Dava öncesi arabuluculuk zorunludur.
Önce kazanın SGK'ya iş kazası olarak bildirilip bildirilmediği kontrol edilir. Tazminat talepleri kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir.
Ücretin ödenmemesi, fazla mesainin karşılığının verilmemesi gibi nedenlerle haklı fesih mümkündür; ancak istifa dilekçesinin içeriği kıdem tazminatı hakkını belirler.
İşe iade: bir aylık süre ve koşullar
İş güvencesinden yararlanmak için işyerinde en az otuz işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması aranır. Koşullar varsa işveren feshi yazılı yapmak ve geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır. İşçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalı; anlaşma sağlanamazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde dava açmalıdır.
Taşeron (alt işveren) işçisiyseniz
Ana firmanın işyerinde taşeron şirket adına çalışan işçinin ücret, kıdem ve diğer işçilik alacaklarından asıl işveren, alt işverenle birlikte sorumludur. Taşeron firma değişse bile aynı işyerinde kesintisiz çalışma sürdüyse kıdem süresinin hesabında bu dönemler birlikte değerlendirilir. Bu nedenle SGK hizmet dökümünde görünen bütün işveren adlarını ve fiilen hangi tesiste çalıştığınızı görüşmeye getirmeniz önemlidir.
Vardiya, fazla mesai ve ispat
Fazla çalışma haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır ve ispat yükü işçidedir. Deliller işyeri kayıtlarıdır: puantaj, kart okuma ve turnike kayıtları, vardiya çizelgeleri, bordrolar. Yazılı kayıt yoksa aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış tanıkların anlatımı önem kazanır. İmzalı bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyorsa, bordroda yazandan daha fazla çalışıldığının yazılı delille ispatı aranır; bu yüzden bordroların ihtirazi kayıtsız imzalanıp imzalanmadığı sorulur.
Ön hesap için işçilik alacağı hesaplama ve fazla mesai hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz; sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır.
İş kazasında ilk günler
İşveren iş kazasını üç iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmamışsa veya olay “iş kazası değil” diye kayda geçmişse işçi kendisi SGK'ya başvurabilir. Tazminat hesabı; kusur oranlarına, maluliyet (sürekli iş göremezlik) derecesine, yaşa ve gelire göre yapılır. Kaza tutanağı, tanık bilgileri, olay yeri fotoğrafları, iş güvenliği eğitim kayıtları ve tüm sağlık raporları erken dönemde toplanmalıdır. Ayrıntı için Payas iş kazası tazminatı rehberine ve iş kazasında delil ve kusur sayfasına bakabilirsiniz.
Süreler tablosu
| Konu | Süre | Not |
|---|---|---|
| İşe iade için arabulucuya başvuru | 1 ay | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren; hak düşürücü |
| Arabuluculuk sonrası işe iade davası | 2 hafta | Son tutanak tarihinden itibaren |
| Kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai, yıllık izin | 5 yıl | Dava öncesi arabuluculuk zorunlu |
| İş kazası bildirimi (işveren) | 3 iş günü | SGK'ya |
| İş kazası tazminatı | 10 yıl | Kural olarak; ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanabilir |
İlk görüşmeye ne getirmeli?
İşverenler için
Payas ve çevresindeki işletmeler bakımından uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, fesih anında değil öncesinde kurulan kayıt düzeniyle çözülür: yazılı iş sözleşmesi, imzalı ve doğru bordro, fazla mesai onayları, yıllık izin defteri, savunma alma ve fesih bildirim usulü. Alt işveren ilişkisi kuran işletmelerde sözleşmenin muvazaalı sayılma riski ayrıca değerlendirilir. Kurumsal çalışma biçimi için ticari uyuşmazlıklar sayfasına bakabilirsiniz.
Dava nerede görülür?
İş davalarında yetkili mahkeme, kural olarak davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir. Arabuluculuk başvurusu da buna göre yapılır. Payas'taki bir işyerinde çalışan işçi için başvurulacak arabuluculuk bürosu ve mahkeme, ilk görüşmede işyeri adresi ve işveren unvanı üzerinden netleştirilir.
Sık sorulan sorular
Tazminatımı vermeden işten çıkardılar, önce ne yapmalıyım?
Fesih tarihini ve size verilen belgeleri not edin. İşe iade düşünülüyorsa bir aylık süre fesih bildiriminin tebliğiyle başlar. Alacak talepleri için de dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; başvuru adliyelerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
Taşeron firma değişti ama aynı yerde çalışmaya devam ettim, kıdemim sıfırlanır mı?
Aynı işyerinde kesintisiz çalışma sürüyorsa, alt işverenin değişmesi tek başına kıdem süresini sıfırlamaz. Asıl işveren, alt işveren işçilerinin işçilik alacaklarından alt işverenle birlikte sorumludur.
İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Kural olarak istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak ücretin ödenmemesi, fazla mesai ücretinin verilmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması gibi haklı nedenlere dayanan fesihte kıdem tazminatı talep edilebilir. Fesih gerekçesinin yazılı ve açık olması önemlidir.
İş kazası geçirdim ama işveren “bildirme, biz hallederiz” dedi. Ne olur?
Kazanın SGK kayıtlarına iş kazası olarak geçmemesi, ileride geçici ve sürekli iş göremezlik ödenekleri ile tazminat taleplerini güçleştirir. İşveren bildirmediyse işçi kendisi SGK’ya başvurabilir; hastane kayıtlarına olayın iş kazası olarak geçmesi de önemlidir.
Arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım?
Hayır. Zorunlu olan başvurudur; anlaşmak zorunlu değildir. Anlaşma sağlanırsa tutanak mahkeme kararı gibi sonuç doğurur ve anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz. Bu nedenle imzalamadan önce tutarın ve kapsamın kontrol edilmesi gerekir.
İşçilik Alacağı Kütüphanesi
Fesih veya kaza tarihini ve belgeleri birlikte değerlendirelim
İşyerini, çalışma sürenizi ve fesih ya da kaza tarihini kısaca yazın. Görüşmenin kapsamı ve ücreti işlem öncesinde açıklanır.
Randevu talebi süreleri durdurmaz ve tek başına vekâlet ilişkisi oluşturmaz.