İbraname ve İkale Sözleşmesi

İş ilişkisi sona ererken işçinin önüne çoğu zaman birkaç belge konur: istifa dilekçesi, ibraname, ikale sözleşmesi, “hesap pusulası”. İşçi, son ücretini veya çıkış belgelerini alabilmek için bunları okumadan imzalar. Kanun bu dengesizliği gözeterek işçinin ibra beyanını sıkı şekil şartlarına bağlamıştır.

İbranamenin geçerlilik şartları (TBK m.420)

Bu şartları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Şartları taşıyan ibraname dahi, ancak içinde yazılı ve fiilen bankadan ödenmiş tutarlar bakımından işvereni borçtan kurtarır; ödenen tutar gerçek alacaktan azsa belge yalnız makbuz niteliğinde sayılır ve bakiye istenebilir.

İkale (karşılıklı anlaşmayla sona erdirme)

İkale, işçi ve işverenin sözleşmeyi karşılıklı anlaşarak sona erdirmesidir. İkalede fesih yoktur; bu nedenle işçi iş güvencesi hükümlerinden (işe iade) ve kural olarak ihbar tazminatından yararlanamaz, işsizlik ödeneği alamaz. Bu ağır sonuçlar nedeniyle yargı uygulaması ikalenin geçerliliğini makul yarar ölçütüyle denetler:

• İkale teklifi işverenden gelmişse, işçiye kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak makul bir ek menfaat (örneğin birkaç aylık ücret tutarında ek ödeme) sağlanmış olmalıdır. Yalnızca yasal hakların ödenmesi makul yarar sayılmaz.
• Teklif işçiden gelmişse ek menfaat aranmayabilir; ancak teklifin gerçekten işçiden geldiğini işveren ispat etmelidir.
• İşçinin iradesi baskı, tehdit veya yanıltmayla sakatlanmışsa ikale geçersizdir.

Geçersiz sayılan ikale, işveren feshi olarak değerlendirilir ve işe iade ile tazminat talepleri gündeme gelir. İşe iade için bir aylık arabuluculuk başvuru süresi, ikalenin imzalandığı tarihten itibaren hesaplanır; bu nedenle gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır.

Boş kâğıda atılan imza ve matbu istifa

İşe girişte veya çalışma sırasında imzalatılan boş kâğıt, tarihsiz istifa dilekçesi veya matbu ibraname sık karşılaşılan bir durumdur. Belgenin sonradan doldurulduğu; mürekkep ve yazı farklılığı, belgedeki tarih ile fiilî çalışma arasındaki çelişki, tanık beyanları ve işçinin istifa etmesini gerektiren bir neden bulunmaması gibi olgularla ortaya konur. İşçinin istifadan hemen sonra işverene karşı alacak talebinde bulunması veya işe iade istemesi de gerçek bir istifa iradesinin bulunmadığını gösteren emarelerdendir.

Arabuluculuk tutanağı ile farkı

İbranamenin aksine, arabuluculuk anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir ve üzerinde anlaşılan konularda dava açılmasını engeller. İşverenlerin ibraname yerine arabuluculuk tutanağını tercih etmesinin nedeni budur. Ayrıntı: zorunlu arabuluculuk.

Sık sorulan sorular