Kendi isteğiyle işten ayrılan işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Ancak ayrılığın nedeni işverenin kanuna veya sözleşmeye aykırı davranışıysa, işçi sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden feshedebilir ve en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır. Buradaki risk şudur: gerekçesiz bir “istifa ediyorum” dilekçesi, haklı nedeni sonradan ispatlamayı güçleştirir.
Haklı fesih nedenleri (İş Kanunu m.24)
Üç grup neden
İşin niteliğinden doğan bir nedenle işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlike oluşması; işverenin veya başka bir işçinin bulaşıcı ya da işle bağdaşmayan bir hastalığa yakalanması.
Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması veya ödenmemesi; çalışma koşullarının uygulanmaması; işçiye veya ailesine hakaret, tehdit, cinsel taciz; işverenin işçiyi yanıltması.
İşyerinde bir haftadan fazla süreyle işin durmasını gerektirecek zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması.
Yaşlılık aylığı için sigortalılık süresi ve prim gününü doldurma, askerlik, kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılması: kıdem tazminatı ödenir.
Uygulamada en sık dayanılan nedenler
| Neden | Nasıl ispatlanır? |
|---|---|
| Ücretin hiç veya zamanında ödenmemesi | Banka hesap dökümü, bordro; ödeme gününden itibaren 20 günü aşan gecikme |
| Fazla mesai, hafta tatili, genel tatil ücretlerinin ödenmemesi | Çalışma kayıtları ve tanıklar; bordroda tahakkuk bulunmaması |
| SGK primlerinin eksik gün veya düşük ücretten yatırılması | SGK hizmet dökümü ile gerçek ücret arasındaki fark; elden ödeme kayıtları |
| Sigortasız çalıştırma | SGK dökümü, tanık, işyeri kayıtları |
| Yıllık iznin kullandırılmaması | İşverenin imzalı izin belgesi sunamaması |
| Çalışma koşullarında esaslı değişiklik | Görev yeri, görev tanımı veya ücrette işçi aleyhine tek taraflı değişiklik; yazılı bildirim ve 6 iş günü içinde kabul edilmemesi |
| Mobbing, hakaret, taciz | Yazışmalar, tanıklar, sağlık raporları, şikâyet kayıtları |
Altı iş günü kuralı
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde bir yıl içinde kullanılmalıdır (m.26). Ancak ücretin ödenmemesi, primlerin eksik yatırılması gibi devam eden aykırılıklarda süre, aykırılık sürdükçe işlemeye başlamaz. Tek seferlik olaylarda (bir hakaret, bir tehdit) ise altı günlük süre kesindir.
Fesih bildirimi nasıl yapılır?
- Yazılı yapın. Noter ihtarnamesi en güvenli yoldur; tarihi ve içeriği tartışmasız kanıtlar.
- Nedeni açıkça yazın. “Ücretlerim ödenmediği, fazla mesai ücretlerim verilmediği ve primlerim gerçek ücretimden yatırılmadığı için iş sözleşmemi İş Kanunu m.24/II uyarınca haklı nedenle feshediyorum” gibi somut gerekçe.
- Alacakları talep edin. Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının ödenmesi istenir; böylece işveren temerrüde düşürülür ve faiz işlemeye başlar.
- “İstifa” kelimesini kullanmayın ve işverenin sunduğu matbu istifa dilekçesini imzalamayın.
- Delilleri önce toplayın. İşyerinden ayrıldıktan sonra kayıtlara erişim zorlaşır.
İşsizlik ödeneği
İşçinin haklı nedenle feshi, işverenin SGK’ya bildirdiği işten çıkış koduna doğru yansıtılırsa işsizlik ödeneğine engel değildir. İşveren çıkışı “istifa” koduyla bildirirse, İŞKUR başvurusunda haklı fesih ihtarnamesi sunulmalı ve gerekirse çıkış kodunun düzeltilmesi istenmelidir.
Sık sorulan sorular
Maaşım iki aydır yatmıyor, hemen çıkarsam tazminat alır mıyım?
Ücretin ödenmemesi haklı fesih nedenidir. Feshin yazılı ve gerekçeli yapılması, en az bir yıllık kıdem bulunması hâlinde kıdem tazminatına hak kazanılır.
Önce istifa dilekçesi verdim, sonradan haklı fesih diyebilir miyim?
Gerekçesiz istifa dilekçesi durumu zorlaştırır ama imkânsız kılmaz; ayrılığın gerçek nedeninin işverenin aykırılığı olduğu delillerle ispatlanabilirse haklı fesih kabul edilebilir.
Ücretim asgari ücretten gösteriliyor, kalanı elden veriliyor. Bu haklı neden mi?
Evet. Primlerin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması haklı fesih nedenidir. Gerçek ücret; emsal ücret araştırması, tanıklar, banka kayıtları ve meslek kuruluşlarından alınan bilgilerle ispatlanır.
Resmî kaynaklar
Ayrılmadan önce fesih nedenini ve delilleri birlikte planlayalım
Ayrılma nedeninizi, çalışma sürenizi ve hâlen çalışıp çalışmadığınızı kısaca yazın. Fesih bildirimi gönderilmeden önce değerlendirme yapılması önemlidir.
Randevu talebi süreleri durdurmaz ve tek başına vekâlet ilişkisi oluşturmaz.