Sanayi tesislerinde, limanlarda, hastanelerde ve belediyelerde çalışanların önemli bir bölümü, işin sahibi olan kurumun değil bir alt işverenin (taşeron) işçisidir. Payas ve İskenderun bölgesindeki ağır sanayi işyerlerinde bu yapı yaygındır. İşçilik alacağı davasında davalının doğru belirlenmesi, alacağın tahsil edilebilirliğini doğrudan etkiler.
Alt işverenlik ilişkisi ne zaman kurulur?
Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçileri yalnız bu işyerinde çalıştıran işveren alt işverendir (İş Kanunu m.2). Temizlik, güvenlik, yemek, taşıma gibi yardımcı işler serbestçe alt işverene verilebilir; asıl iş ise ancak uzmanlık gerektiren bölümleri bakımından verilebilir.
Birlikte (müteselsil) sorumluluk
Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu’ndan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. İşçi alacağının tamamını ikisinden birine veya her ikisine birlikte yöneltebilir.
| Alacak | Asıl işverenin sorumluluğu |
|---|---|
| Ücret, fazla mesai, tatil ücretleri | İşçinin kendi işyerinde çalıştığı dönemle sınırlı olarak birlikte sorumlu |
| Kıdem ve ihbar tazminatı | Kendi işyerinde geçen süreyle sınırlı olarak birlikte sorumlu |
| Yıllık izin ücreti | Birlikte sorumlu |
| İş kazası tazminatı | İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri nedeniyle birlikte sorumlu |
| İşe iade | İşe iade yükümlüsü alt işverendir; parasal sonuçlardan birlikte sorumluluk gündeme gelir |
Muvazaa: görünüşte taşeron, gerçekte asıl işverenin işçisi
Muvazaa göstergeleri
Uzmanlık gerektirmeyen asıl iş taşerona verilmişse ilişki hukuka aykırıdır.
İşçiye günlük talimatı asıl işverenin amirleri veriyor, vardiyayı asıl işveren düzenliyorsa.
Asıl işverenin işçileri alt işverene geçirilerek hakları kısıtlanmışsa.
Araç, gereç, ekipman ve yönetim tümüyle asıl işverene aitse; taşeron yalnız işçi temin ediyorsa.
Muvazaa tespit edildiğinde alt işveren işçisi, başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır ve asıl işverenin kendi işçilerine uyguladığı ücret ve toplu iş sözleşmesi haklarından yararlanmayı talep edebilir. Bu, ücret farkı ve ilave tediye gibi önemli alacak kalemleri doğurur.
Taşeron değiştiğinde kıdem ne olur?
Aynı işyerinde, taşeron firmalar değişmesine rağmen kesintisiz çalışmaya devam eden işçi bakımından bu değişiklik işyeri devri hükümlerine göre değerlendirilir. Sonuçları:
- Kıdem süresi bütün dönemler birleştirilerek hesaplanır; her taşeron değişikliğinde kıdem sıfırlanmaz.
- Yıllık izin hakkı toplam süreye göre belirlenir.
- Son alt işveren, kıdem tazminatının tamamından sorumludur; önceki alt işverenler kendi dönemleri ve kendi dönemlerindeki ücretle sınırlı sorumludur.
- Devreden işverenin, devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken diğer borçlardan sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır.
- Önceki dönemin sonunda yapılan “giriş-çıkış” işlemi ve o sırada imzalatılan ibraname, şartları taşımıyorsa bu sonucu değiştirmez.
Dava kime karşı açılır?
Güvenli yol, asıl işveren ile son alt işverenin birlikte davalı gösterilmesidir. Yalnız kapanmış veya ödeme gücü bulunmayan taşerona karşı alınan karar tahsil edilemeyebilir. Zorunlu arabuluculuk başvurusunda da her iki işverenin taraf gösterilmesi gerekir; arabuluculuğa dâhil edilmeyen işverene karşı sonradan dava açılamaz.
Gerekli belgeler
Sık sorulan sorular
Taşeron firma kapandı, alacağımı kimden alırım?
Asıl işveren, işçinin kendi işyerinde çalıştığı döneme ilişkin işçilik alacaklarından alt işverenle birlikte sorumludur; dava asıl işverene karşı açılabilir.
Her yıl yeni taşeronla sözleşme imzaladım, kıdemim nasıl hesaplanır?
Aynı işyerinde kesintisiz çalışma sürmüşse dönemler birleştirilir ve kıdem toplam süre üzerinden hesaplanır.
Asıl işverenin kendi işçileri benden fazla ücret alıyor, fark isteyebilir miyim?
Alt işverenlik ilişkisinin muvazaalı olduğu tespit edilirse, başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır ve emsal işçilere uygulanan haklardan yararlanma talep edilebilir.
Resmî kaynaklar
SGK dökümünüz üzerinden işveren zincirini birlikte çıkaralım
İşe giriş ve çıkış tarihinizi, son ücretinizi ve ayrılış biçimini kısaca yazın. Görüşmenin kapsamı ve ücreti işlem öncesinde açıklanır.
Randevu talebi süreleri durdurmaz ve tek başına vekâlet ilişkisi oluşturmaz.