İşçilik alacağı davasında işverenin ilk savunması çoğu zaman zamanaşımıdır. Süresi dolmuş alacak, işveren zamanaşımı def’inde bulunduğunda tahsil edilemez. Öte yandan aynı alacağa hangi tarihten hangi faizin işleyeceği, yıllar süren bir dosyada asıl alacak kadar önemli bir tutar oluşturur.
Ana tablo
| Alacak | Zamanaşımı | Başlangıç | Faiz türü | Faiz başlangıcı |
|---|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi | Mevduata uygulanan en yüksek faiz | Fesih tarihi (ayrıca ihtar gerekmez) |
| İhbar tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi | Yasal faiz | Temerrüt (ihtar, arabuluculuk, dava) |
| Yıllık izin ücreti | 5 yıl | Fesih tarihi | Yasal faiz | Temerrüt |
| Ücret | 5 yıl | Her ücretin ödenmesi gereken tarih | Mevduata uygulanan en yüksek faiz | Temerrüt |
| Fazla mesai | 5 yıl | Her ayın ücret ödeme günü | Mevduata uygulanan en yüksek faiz | Temerrüt |
| Hafta tatili ve genel tatil ücreti | 5 yıl | Her ayın ücret ödeme günü | Mevduata uygulanan en yüksek faiz | Temerrüt |
| Kötü niyet tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi | Yasal faiz | Temerrüt |
| Eşit davranmama tazminatı | 5 yıl | Fesih / ihlal tarihi | Yasal faiz | Temerrüt |
| İşe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti | 5 yıl | İşe başlatılmama tarihi | Yasal faiz / mevduat faizi | Temerrüt |
| İş kazası maddi ve manevi tazminat | 10 yıl | Kaza veya zararın öğrenilmesi | Yasal faiz | Kaza tarihi |
Dönemsel alacaklarda “geriye doğru beş yıl”
Ücret, fazla mesai ve tatil ücretleri her ay ayrı ayrı doğar ve her ayın alacağı kendi vadesinden itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar. On yıl çalışan bir işçi, dava tarihinden geriye doğru yalnız son beş yılın fazla mesaisini isteyebilir. Kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti ise fesihle doğduğu için bütün çalışma süresini kapsar.
Zamanaşımını durduran ve kesen hâller
- Arabuluculuk: Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur.
- Dava açılması ve icra takibi: Zamanaşımını keser; süre yeniden başlar.
- İşverenin borcu ikrarı: Kısmi ödeme, borcu kabul eden yazı veya bordro tahakkuku zamanaşımını keser.
- İş ilişkisinin devamı: İş sözleşmesi sürerken ücret alacaklarında zamanaşımı işlemeye devam eder; işçinin hâlen çalışıyor olması süreyi durdurmaz.
Kısmi dava, belirsiz alacak davası ve ıslah
Zamanaşımı açısından davanın türü belirleyicidir. Kısmi davada zamanaşımı yalnız dava edilen kısım için kesilir; bilirkişi raporundan sonra ıslahla artırılan tutar için işveren ıslah tarihine göre zamanaşımı def’inde bulunabilir. Belirsiz alacak davasında ise zamanaşımı alacağın tamamı için dava tarihinde kesilir. Bu nedenle davanın hangi türde açılacağı ve talep sonucunun nasıl kurulacağı, yargılama süresi uzadıkça ciddi tutar farkı doğurur.
Faizde dikkat edilecek noktalar
- Kıdem tazminatında faiz fesih tarihinden kendiliğinden işler; diğer alacaklarda işverenin temerrüde düşürülmesi gerekir. Fesihten hemen sonra gönderilecek bir ihtarname, yıllarca işleyecek faizin başlangıcını öne çeker.
- Arabuluculuk başvurusu ve toplantıda talep edilen alacak kalemleri bakımından temerrüt oluştuğu kabul edilir; talep edilen tutarların tutanağa açıkça yazılması önem taşır.
- Islahla artırılan kısım için faiz, temerrüt daha önce oluşmamışsa ıslah tarihinden işler.
- Faiz türünün dava dilekçesinde doğru talep edilmesi gerekir; mahkeme talepten fazlasına hükmedemez.
Faiz hesabı için: yasal faiz hesaplama aracı.
Sık sorulan sorular
İşten ayrılalı altı yıl oldu, hiçbir şey isteyemez miyim?
Fesihten itibaren beş yıl geçmişse kıdem, ihbar, yıllık izin ve son beş yıl dışında kalan diğer alacaklar bakımından işveren zamanaşımı def’inde bulunabilir. Zamanaşımını kesen bir işlem (ödeme, ikrar, takip) olup olmadığı incelenmelidir.
Zamanaşımını mahkeme kendiliğinden dikkate alır mı?
Hayır. Zamanaşımı bir def’idir; işveren süresinde ileri sürmezse mahkeme kendiliğinden gözetemez.
Arabulucuya başvurdum, süre işlemeye devam ediyor mu?
Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur; tutanaktan sonra kaldığı yerden devam eder.
Resmî kaynaklar
Alacak kalemlerinizin süresini tek tek hesaplayalım
İşe giriş ve çıkış tarihinizi, son ücretinizi ve ayrılış biçimini kısaca yazın. Görüşmenin kapsamı ve ücreti işlem öncesinde açıklanır.
Randevu talebi süreleri durdurmaz ve tek başına vekâlet ilişkisi oluşturmaz.