Haftalık çalışma süresi en çok kırk beş saattir. Bu sınırın üzerindeki her saat fazla çalışmadır ve normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir. Haftalık süre sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlenmişse, sözleşmedeki süre ile kırk beş saat arasındaki çalışma “fazla sürelerle çalışma” sayılır ve yüzde yirmi beş zamlı ödenir.
Temel kurallar
| Konu | Kural |
|---|---|
| Haftalık sınır | 45 saat; aşan kısım fazla çalışma |
| Zam oranı | Fazla çalışmada %50, fazla sürelerle çalışmada %25 |
| Günlük sınır | Ara dinlenmeleri hariç 11 saat; gece çalışması kural olarak 7,5 saat |
| Yıllık sınır | 270 saat |
| İşçinin onayı | Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir |
| Serbest zaman | İşçi isterse ücret yerine her fazla saat için 1,5 saat serbest zaman kullanabilir |
| Ara dinlenmesi | Çalışma süresinden sayılmaz; fiilen kullandırılmamışsa hesaba katılır |
İspat yükü ve deliller
Fazla çalışma yaptığını ispat yükü işçidedir; karşılığının ödendiğini ispat yükü ise işverendedir.
Yazılı kayıt bulunmayan dosyalarda fazla çalışma tanık beyanlarıyla ispatlanabilir. Bu durumda mahkemeler, işçinin hastalık, izin, mazeret gibi nedenlerle her gün aynı şekilde çalışmış olamayacağını gözeterek hesaplanan tutardan hakkaniyet indirimi yapar. Fazla çalışma işyeri kayıtlarıyla ispatlanmışsa indirim uygulanmaz. Bu nedenle yazılı delile ulaşmak, alacağın miktarını doğrudan etkiler.
İmzalı bordro sorunu
| Bordro durumu | Sonucu |
|---|---|
| Bordroda fazla mesai tahakkuku var, işçi ihtirazi kayıtsız imzalamış | Bordroda görünenden fazla çalışıldığı ancak yazılı delille ispatlanabilir; tanık yetmez |
| Bordroda fazla mesai tahakkuku var, imza yok ama banka ödemesi var | İmzalı bordro ile aynı sonuç doğabilir |
| Bordroda fazla mesai sütunu boş veya sıfır | İşçi her türlü delille fazla çalışmayı ispatlayabilir |
| Bordro imzasız ve ödeme elden | Bordro işçiyi bağlamaz |
“Fazla mesai ücrete dâhildir” hükmü
İş sözleşmesine fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dâhil olduğu yazılabilir. Bu hüküm yılda 270 saatle sınırlı olarak geçerlidir; bu sınırı aşan çalışmanın ücreti ayrıca istenebilir. Asgari ücretle çalışan işçi bakımından böyle bir hükmün geçerliliği ayrıca tartışılır.
Üst düzey yöneticiler
Çalışma saatlerini kendisi belirleyen, işyerinde en üst düzeyde yönetici konumunda bulunan kişiler kural olarak fazla mesai ücreti isteyemez. Ancak kendisine talimat veren bir üst yönetici veya işveren vekili varsa ya da görevinin gerektirdiğinden fazla çalışmaya zorlanıyorsa talep hakkı vardır.
Hesaplama, faiz ve zamanaşımı
Saat ücreti, aylık brüt ücretin 225’e bölünmesiyle bulunur; fazla çalışma saat ücreti bunun 1,5 katıdır. Hesap, her dönemin kendi ücreti üzerinden yapılır; son ücret üzerinden topluca hesaplama yapılmaz. Fazla çalışma ücretine mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Zamanaşımı beş yıldır ve her ayın alacağı için ayrı işler; bu nedenle geriye doğru en fazla beş yıllık fazla mesai istenebilir. Ön hesap için: fazla mesai hesaplama aracı.
Sık sorulan sorular
Elimde hiçbir belge yok, fazla mesaimi alabilir miyim?
Tanık beyanlarıyla ispat mümkündür. Tanıkların aynı dönemde çalışmış ve çalışma düzenini bizzat görmüş olması gerekir. Bu durumda mahkeme hesaplanan tutardan hakkaniyet indirimi yapar.
İşverenle husumetli tanık dinlenir mi?
Dinlenir; ancak işverene karşı kendi davası bulunan tanığın beyanı tek başına yeterli görülmeyebilir ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
Çalışırken fazla mesai davası açabilir miyim?
Evet. İş ilişkisi sürerken de dava açılabilir; zamanaşımı her ay için ayrı işlediğinden beklemek en eski dönemlerin kaybına yol açar.
Resmî kaynaklar
Çalışma düzeninizi ve elinizdeki kayıtları birlikte değerlendirelim
İşe giriş ve çıkış tarihinizi, son ücretinizi ve ayrılış biçimini kısaca yazın. Görüşmenin kapsamı ve ücreti işlem öncesinde açıklanır.
Randevu talebi süreleri durdurmaz ve tek başına vekâlet ilişkisi oluşturmaz.