SPKn 79 ve Takas Kesinliği: PBLK Yatırımcısının Hakları

← Fon tasfiyesi ve PBLK rehberleri

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 79. maddesi, fon tasfiyesi tartışmasında yatırımcıların sık başvurduğu hukuki dayanaklardan biridir. Halk arasında ‘SPK madde 79’ denilse de burada söz konusu olan Kurulun bir açıklaması değil, kanun hükmüdür. Kanunun varlığı ile belirli bir emrin kapsamına girip girmediği ayrı sorulardır.

79. madde neyi korur?

Maddenin ilk fıkrası, takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemlerinin geri alınamaması ve iptal edilememesini düzenler; üye faaliyetinin durması ve tasfiyeye başlanması da koruma çerçevesinde anılır. Böylece sistemde oluşmuş yükümlülüklerin sonradan ortadan kaldırılması sınırlandırılır. Ancak madde, her yatırımcıya belirli bir tarihte belirli fiyat üzerinden devlet veya banka garantili ödeme yapılacağını söylemez.

Hukuki değerlendirme: Metnin yalnızca tamamlanmış ödemelerden değil, takas talimatlarından da söz etmesi, yatırımcı lehine ileri sürülebilecek önemli bir yorum dayanağıdır. Bu iddiayı somutlaştırmak için hangi talimatın ne zaman sisteme girdiği ve bağlayıcı işlem aşamasına ulaşıp ulaşmadığı gösterilmelidir. Salt ‘sat tuşuna bastım’ açıklaması teknik aşamaları kanıtlamaz.

Talimat, eşleşme, netleştirme ve ödeme aynı şey mi?

Takasbank’ın TEFAS uygulama esasları, talimatların kabulü ve iptali, fiyat ve gerçekleşme valörü, netleştirme ile nakit ve pay aktarımını ayrı işlemler olarak ele alır. İncelenen 8 Mart 2024 tarihli sürümde iptal imkanları da işlem aşamasına göre düzenlenmiştir. Somut olayda ise işlem tarihinde yürürlükte olan sürüm ve fona özgü parametreler temin edilmelidir.

Bu nedenle banka uygulamasındaki emir saati, platforma iletim saati, eşleşme zamanı ve netleştirme kaydı tek bir tarih gibi yazılmamalıdır. Teknik kayıtlar uyuşmuyorsa hangi kurumun hangi kaydı esas aldığı sorulur. ‘Valör geldi’ ifadesi, her teknik aşamanın gerçekleştiğini tek başına ispatlamaz.

SPK’nın 22 Ekim açıklaması ne söylüyor?

Kurul, her TEFAS satış talimatının tamamlanmış takas sayılamayacağını; PBLK kaydının da tek başına takasın başladığını göstermediğini açıklamıştır. Tamamlanmamış talimatlar bakımından yeni tasfiye düzenlemesindeki eşit koşullara işaret etmektedir. Bu, güncel idari görüştür; yatırımcının buna karşı hukuki iddia ileri sürmesini kendiliğinden engelleyen bir mahkeme kararı değildir.

7596 sayılı kabul metni neyi değiştiriyor?

TBMM’nin kabul ettiği metnin 3/5. maddesi, 17 Eylül ve öncesinde iletilip temerrüt veya fiyat açıklanmaması nedeniyle gerçekleşmeyen bloke talimatları fon pay sahibi sıfatıyla tasfiyeye dahil eder. Dolayısıyla sorun, artık yalnızca basın açıklamasının yorumundan ibaret değildir. Kanunun yürürlük durumu ve somut işleme etkisi ayrıca incelenmelidir.

Bu görüşe karşı hangi sorular kurulabilir?

Hukuki değerlendirme: Bir basın açıklamasının kanun hükmünü değiştiremeyeceği başlangıç noktasıdır. Buna karşılık açıklamayla kanunun mutlaka çatıştığını söylemek de yeterli değildir. Önce korunması istenen talimatın hukuki niteliği belirlenir; sonra sonraki düzenlemenin zaman bakımından etkisi incelenir.

• Emir, takas sisteminin geri alınamazlık aşamasına ulaşmış mıydı?
• İşlemin engeli yatırımcıdan mı, fiyat bildiriminden mi, nakit yükümlülüğünden mi kaynaklandı?
• Önceden tahakkuk etmiş bir alacak veya netleştirme sonucu mevcut muydu?
• İptal işleminin tarihi, yapan kurum ve açık hukuki dayanağı nedir?
• Yeni kuralın somut işleme uygulanması hukuki güvenlik ve mülkiyet hakkı bakımından nasıl gerekçelendiriliyor?

Bu sorular bir dava sonucunu önceden belirlemez. İddia, karşı görüş ve delil birlikte değerlendirilir. Teknik bir kayıt olmadan yalnızca güçlü bir kanun maddesini tekrar etmek dosyadaki ispat boşluğunu gidermez.

Hangi belgeler bu tartışmada önemlidir?

Emir numarası, TEFAS durum geçmişi, zaman damgaları, valör bilgileri, iptal kaydı, MKK pay hareketleri ve nakit ekstresi birlikte okunmalıdır. Kurumun ‘işlem gerçekleşmedi’ cevabında hangi aşamanın gerçekleşmediği açıklanmıyorsa, aşama ve gerekçe belirtilerek cevap istenir. Gerekli teknik bilginin yalnızca kurumda olması, uygun usulle belge getirtilmesi veya bilirkişi incelemesi ihtiyacını doğurabilir.

79. madde doğrudan öncelik sırası belirler mi?

Takas kesinliği, ödeme sırası ve tahsil edilebilirlik farklı sorunlardır. Öncelik iddiasının özel dayanağı ayrıca gösterilmelidir. A/6 öncelikli ödeme tartışması bu nedenle ayrı ele alınmıştır. Bu yazıda, PBLK uyuşmazlığını herkes için kesin biçimde çözen doğrulanmış bir yargı kararı bulunduğu ileri sürülmemektedir.

Genel hukuki bilgilendirmedir; yatırım tavsiyesi değildir. Hukuki değerlendirme olarak belirtilen görüşler kesinleşmiş yargı sonucu değildir. Tahsilat, dava sonucu, ödeme miktarı veya süresi taahhüt edilmez. Örnekler varsayımsaldır.