Vasiyetname Rehberi: Geçerli Bir Vasiyet Nasıl Hazırlanır, Nasıl İptal Edilir?

"Ben ölmeden her şeyi yazılı bırakmak istiyorum" diyen mirasbırakan için de, "babamın bıraktığı vasiyet geçersiz" diyen mirasçı için de yol aynı belgeden geçer: vasiyetname. Doğru hazırlanmış bir vasiyetname aile içi kavgaları baştan önler; şekil şartlarına uyulmadan hazırlanmış bir vasiyetname ise yıllarca sürecek iptal davalarının konusu olur. Bu yazıda vasiyetnamenin üç türünü, geçerlilik şartlarını, saklı pay sınırını ve iptal davasının sebepleriyle sürelerini anlatıyorum.

Kimler Vasiyetname Yapabilir?

Vasiyetname yapabilmek için 15 yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olmak gerekir (TMK m. 502). Vasiyet, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır; vekil, vasi veya veli aracılığıyla yapılamaz. İleri yaşta hazırlanan vasiyetnamelerde en sık iptal sebebi ayırt etme gücü tartışması olduğundan, hazırlık tarihine yakın alınmış bir sağlık kurulu raporu, ileride açılabilecek davalara karşı güçlü bir güvencedir.

Üç Vasiyetname Türü

1. Resmi Vasiyetname

Noter, sulh hakimi veya yetkili memur önünde, iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Mirasbırakan iradesini resmi memura bildirir, metin okunur, imzalanır; tanıklar mirasbırakanın tasarrufa ehil göründüğünü şerh eder. En güvenli türdür: hem şekil tartışmasını asgariye indirir hem de belge resmi kayıt altında olduğundan kaybolmaz. Vasiyetnameden yarar sağlayacak kişiler ve onların yakınları tanık olamaz; bu kural ihlal edildiğinde ilgili kazandırma sakatlanır.

2. El Yazılı Vasiyetname

Geçerlilik şartları katıdır: Başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı, yapıldığı yıl, ay ve gün yine el yazısıyla gösterilmeli ve imzalanmalıdır. Bilgisayarda yazılıp imzalanan, bir bölümü başkasının el yazısıyla tamamlanan veya tarihi eksik olan vasiyetname geçersizdir. Masrafsız ve gizlidir; ancak kaybolma, saklanma ve sahtelik iddialarına açıktır. Notere veya sulh hakimine saklanmak üzere bırakılabilir — tavsiye edilen de budur.

3. Sözlü Vasiyetname

Yakın ölüm tehlikesi, savaş, salgın hastalık gibi olağanüstü hallerde ve diğer türlerin yapılmasına imkan yoksa başvurulabilen istisnai yoldur; iki tanığa beyan edilir ve tanıklarca vakit geçirilmeksizin yetkili makama ulaştırılır. Olağan yolların mümkün hale gelmesinden itibaren bir ay geçmekle kendiliğinden hükümsüz kalır.

Sınır: Saklı Pay

Vasiyetname özgürlüğü sınırsız değildir. Altsoyun, ana-babanın ve sağ kalan eşin saklı paylarına dokunan tasarruflar, iptal değil tenkis davasının konusudur: Vasiyetname ayakta kalır ancak saklı payı aşan kısım indirilir. Oranlar ve süreler için tenkis davası yazımıza bakabilirsiniz. Bir mirasçıyı tamamen mirasçılıktan çıkarma (ıskat) ise ancak kanunda sayılan ağır sebeplerle (mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır suç, aile hukuku yükümlülüklerinin önemli ölçüde ihlali) ve sebebi vasiyetnamede açıkça gösterilmek şartıyla mümkündür.

Vasiyetnamenin İptali: Sebepler

• Ehliyetsizlik: Vasiyetin yapıldığı anda ayırt etme gücünün bulunmaması — hastane kayıtları, tanık ve Adli Tıp incelemesiyle ispatlanır.
• İrade sakatlığı: Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle yapılan vasiyet. Mirasbırakan sakatlığı öğrenmesinden itibaren bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli hale gelir.
• Şekil eksikliği: El yazısı, tarih, imza veya tanık şartlarının ihlali.
• İçeriğin hukuka veya ahlaka aykırılığı.

İptal davasını, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir. İptal kararı, davanın taraflarına göre sonuç doğurur.

İptal Davasında Süreler

Süreler hak düşürücüdür ve kaçırıldığında dava hakkı ortadan kalkar (TMK m. 559): Davacının iptal sebebini, tasarrufu ve kendi hak sahipliğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl; her halde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı 20 yıl. Süre, vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince mirasçılara açılıp okunmasından önce işlemeye başlamaz; bu nedenle açılma tebligatı kritik bir tarihtir.

Vasiyetname mi, Miras Sözleşmesi mi, Sağlararası Devir mi?

Amaca göre araç değişir: Vasiyetname tek taraflıdır ve mirasbırakan her zaman dönebilir. Miras sözleşmesi iki taraflıdır, noterde resmi vasiyetname şeklinde yapılır ve kural olarak tek taraflı dönülemez. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ise bakım karşılığı devri düzenler ve bölgemizde sık kullanılır — ancak muvazaa ve tenkis iddialarına da en açık işlemdir. Hangi aracın seçileceği; aile yapısı, malvarlığı ve korunmak istenen kişiye göre birlikte planlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular