Vasiyetname Açıldıktan Sonra İptal mi, Tenkis mi?

← Miras ve taşınmaz rehberleri

Vasiyetnamenin mahkemede açılması, içindeki bütün tasarrufların geçerli olduğuna veya malların hemen teslim edileceğine karar verildiği anlamına gelmez. Açılma ve bildirim, vasiyetnamenin ilgililere duyurulmasına ilişkin aşamadır. Geçersizlik iddiaları ve saklı payın korunması için farklı yollar bulunur. Hangi yolun gerektiği, itirazın sebebine bağlıdır.

Açılma işlemi neden önemlidir?

Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin yetkili makama teslimi ve açılması kanunda düzenlenmiştir. Belgenin biçimi veya geçerliliği tartışmalı olsa da gizlenmesi doğru değildir. Mahkemece açılma ve ilgililere bildirim, hakların değerlendirilmesine imkân verir.

Vasiyetnamenin metni, ekleri ve bildirim belgeleri birlikte incelenmelidir. Birden fazla vasiyetname varsa tarih sırası ve birbirleriyle ilişkisi önemlidir. Sonraki belgenin önceki tasarrufların tamamını mı bir bölümünü mü etkilediği metne göre değerlendirilir.

İptal davasının konusu

TMK 557’de ehliyetsizlik, irade bozukluğu, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği gibi iptal sebepleri düzenlenir. Sırf mirasçının paylaşımı adaletsiz bulması, tek başına iptal sebebi değildir. İleri sürülen hukuki sebep ile onu destekleyen olaylar açıkça gösterilmelidir.

İşlem tarihindeki ehliyet tartışılıyorsa sağlık kayıtları ve döneme ilişkin olgular önemlidir. Ölümden çok önceki veya sonraki tek bir teşhis her zaman yeterli olmayabilir. Şekil itirazında ise vasiyetnamenin türü ve kanunun o tür için öngördüğü koşullar incelenir.

El yazılı ve resmî vasiyetname

El yazılı vasiyetname bakımından metnin yazılması, tarih ve imza gibi kanuni koşullar vardır. Bilgisayarda hazırlanıp yalnızca imzalanmış bir metnin el yazılı vasiyetnameyle aynı sonucu doğuracağı varsayılmamalıdır. Belgenin aslı ve yazı incelemesi önem taşıyabilir.

Resmî vasiyetnamede de şekil ve katılan kişilere ilişkin kurallar bulunur. “Noterde yapılmış, artık itiraz edilemez” sonucu doğru değildir. Buna karşılık resmî biçimde yapılmış olması da kendiliğinden geçersizlik göstergesi değildir. Somut itirazın neye dayandığı belirlenir.

Tenkis ne zaman ayrı bir yol olur?

Vasiyetname geçerli olabilir fakat saklı payı zedeleyebilir. Bu durumda tenkis, geçerli tasarrufun kanuni sınıra çekilmesini amaçlar. Saklı paylı mirasçıların kim olduğu ve hesap sonucu belirlenmelidir. Her mirasçı aynı korumaya sahip değildir.

İptal ve tenkis taleplerinin birlikte veya alternatif ileri sürülmesi usulen değerlendirilebilir. Ancak bu, her dilekçeye iki dava adını eklemenin yeterli olduğu anlamına gelmez. Her talebin vakıaları, tarafları, hesap ve süre koşulları ayrı kurulmalıdır.

Süreler birbirine karıştırılmamalı

İptal davasında TMK 559’daki öğrenmeye bağlı bir yıllık süre ile iyiniyetli ve kötüniyetli davalıya göre on ve yirmi yıllık üst süreler önemlidir. Sürenin başlangıcı için tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesi birlikte değerlendirilir.

Tenkiste TMK 571’deki farklı süre düzeni uygulanır. Vasiyetnamenin açılma belgesi ve tebliğ kayıtları bu nedenle saklanmalıdır. “Miras davalarında süre yoktur” şeklindeki genel bir bilgiye dayanmak hak kaybına yol açabilir.

İlk görüşme öncesinde

• Vasiyetnamenin tamamını ve varsa önceki metinleri temin edin.
• Açılma kararı ve tebliğ belgelerini ayırın.
• İtiraz sebebini somut olaylarla açıklayın.
• Sağlık, tanık ve imza incelemesine ilişkin mevcut kayıtları belirtin.
• Saklı pay hesabı için mal, borç ve kazandırmaları listeleyin.

Bu hazırlık, belgenin hemen iptal edileceği anlamına gelmez. Amaç, geçerlilik itirazı ile ekonomik saklı pay talebini doğru ayırmak ve uygulanacak yolu süresi içinde değerlendirmektir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olaydaki tarihler, belgeler ve uygulanacak güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir. Örnekler varsayımsaldır; dava sonucu veya belirli bir sürede sonuçlanma taahhüdü içermez.