Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır? Saklı Pay ve Kazandırmalar

← Miras ve taşınmaz rehberleri

Tenkis davasında yalnızca “mirasbırakan malını başkasına verdi” demek yeterli değildir. Önce saklı paylı mirasçı bulunup bulunmadığı ve bu kişinin saklı payının zedelenip zedelenmediği belirlenir. Bunun için tereke, borçlar, önceki kazandırmalar ve mirasçının elde ettikleri birlikte hesaba katılır. İnternetteki tek satırlık hesaplar bu unsurları çoğu zaman göstermez.

Saklı pay ile yasal miras payı farklıdır

Yasal miras payı, kanunun mirasçıya tanıdığı oranı gösterir. Saklı pay ise mirasbırakanın tasarruflarına karşı özel olarak korunan bölümdür. Her yasal mirasçı saklı paylı değildir. Güncel sistemde altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş bakımından saklı pay hükümleri bulunur; kardeşlerin saklı payı yoktur.

Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babanın her biri için yasal payının dörtte biri esas alınır. Sağ kalan eşin saklı payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre belirlenir. Oranı seçmeden önce mirasçıların doğru belirlenmesi gerekir.

Net tereke nasıl kurulur?

Ölüm anındaki malvarlığının değeri, borçlar ve kanunda belirtilen giderlerle birlikte değerlendirilir. Tenkis hesabına eklenecek sağlararası kazandırmalar varsa bunlar da hesapta yer alır. Ancak geçmişteki bütün işlemler otomatik olarak eklenecek bağış sayılmaz.

Mal rejiminden doğan alacaklar da net terekeyi etkileyebilir. Eşin kendi alacağı ile miras payını birbirine karıştırmak hesabı bozabilir. Tapu, banka, borç ve kazandırma belgeleri bu nedenle aynı dosyada fakat ayrı başlıklarda tutulmalıdır.

Basitleştirilmiş sayısal örnek

Hesaba esas net değerin, gerekli borç ve eklemeler değerlendirildikten sonra 8 milyon TL olduğunu; sağ kalan eş ve iki çocuk bulunduğunu varsayalım. Başka özel durum olmadığı kabulüyle eşin yasal payı 2 milyon TL, çocukların her birinin yasal payı 3 milyon TL olur.

Bu örnekte eşin saklı payı 2 milyon TL, her çocuğun saklı payı 1,5 milyon TL’dir. Toplam saklı pay 5 milyon TL, tasarruf edilebilir bölüm 3 milyon TL olur. Bu rakamlar dava sonucunu göstermez; her mirasçının gerçekte ne aldığı ve hangi tasarrufun tenkise tabi olduğu ayrıca hesaplanır.

Hangi kazandırmalar incelenir?

Ölüme bağlı tasarrufların yanında TMK 565’te belirtilen sağlararası kazandırmalar da koşulları varsa tenkise tabi olabilir. Kazandırmanın zamanı, türü, geri verme veya denkleştirme ilişkisi ve saklı payı etkisiz bırakma amacı gibi unsurlar önemlidir. Her bağışın aynı süre ve koşulla değerlendirilmesi doğru değildir.

Geçerli satışta karşılık alınmışsa işlem sadece taşınmaz devri bulunduğu için bağış kabul edilmez. Görünürde satışın gizli bağış olduğu iddiası varsa muris muvazaası ihtimali ayrıca ele alınır. Tenkis hesabına başlanmadan işlemin gerçek niteliği belirlenmelidir.

Tenkis sırası ve bölünemeyen mal

Kanun tenkisin hangi tasarruflardan başlayacağını düzenler. Saklı pay tamamlanıncaya kadar kural olarak önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse kanundaki sıraya göre sağlararası kazandırmalar değerlendirilir. Birden fazla yararlanan kişi varsa hesabın her birine etkisi ayrı gösterilmelidir.

Bölünemeyen bir taşınmazda sonuç her zaman tapunun belirli oranının doğrudan geri alınması değildir. Kanundaki tercih ve bedel hükümleri somut olaya göre gündeme gelebilir. Bu nedenle “saklı payım eksik, evin yarısı benim olacak” gibi sonuçlar önceden kesinleştirilmemelidir.

Bir ve on yıllık süreler

TMK 571 uyarınca bir yıllık süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle ilişkilidir. On yıllık üst süre vasiyetnamelerde açılma; diğer tasarruflarda mirasın açılması üzerinden değerlendirilir. Hangi olayın öğrenildiği ve bunun ne zaman gerçekleştiği somutlaştırılmalıdır.

Muris muvazaası için yapılan süre açıklamalarını tenkise taşımak ciddi hata yaratabilir. Taleplerin alternatif kurulması düşünülüyorsa tenkis süresi ayrıca kontrol edilir. Görüşmeler veya aile içi anlaşma beklentisi nedeniyle süre gözden kaçırılmamalıdır.

Görüşme dosyasının içeriği

Mirasçılık belgesi, ölüm ve vasiyetnamenin açılma belgeleri, mevcut mal ve borç listesi, önceki kazandırmalar ve öğrenme tarihini destekleyen kayıtlar birlikte hazırlanmalıdır. Hesabın varsayımları açıkça yazılmalı; tahmini değer ile resmî veya bilirkişi değerlendirmesi birbirinden ayrılmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olaydaki tarihler, belgeler ve uygulanacak güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir. Örnekler varsayımsaldır; dava sonucu veya belirli bir sürede sonuçlanma taahhüdü içermez.