İdari Yargıda En Çok Görülen Davalar

İdareyle yaşanan uyuşmazlıkların ortak özelliği sürenin kısalığıdır. Özel hukukta yıllarla ölçülen zamanaşımı süreleri, idari yargıda yerini 60, 30, 15 hatta 7 günlük dava açma sürelerine bırakır. Süre kaçtığında işlem ne kadar hukuka aykırı olursa olsun dava esastan incelenmez. Bu rehber, uygulamada en sık karşılaşılan dava türlerini ve her birinin kritik süresini bir arada gösterir.

İki temel dava: iptal ve tam yargı

En sık görülen dava türleri

1. Kamu görevlisi işlemleri

İdare mahkemelerinin en yoğun dosya grubudur: atama ve nakil (tayin), görevden uzaklaştırma, disiplin cezaları, görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavları, sözleşmeli personelin sözleşmesinin feshi veya yenilenmemesi, aday memurluğun sona erdirilmesi, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle atamanın yapılmaması, özlük ve parasal haklara ilişkin işlemler. Yetkili mahkeme kural olarak memurun görev yaptığı yer idare mahkemesidir. Ayrıntı: disiplin cezasının iptali.

2. İmar işlemleri

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı nedeniyle yapı tatil tutanağı, yıkım kararı ve imar para cezası; yapı ruhsatı veya yapı kullanma izninin (iskân) iptali; imar planı değişiklikleri; parselasyon (18. madde uygulaması) işlemleri. İmar planlarında önce bir aylık askı süresi içinde itiraz edilmesi ve sonucuna göre dava açılması gerekir. Yıkım kararlarında yürütmenin durdurulması talebi dosyanın en kritik parçasıdır, çünkü yıkım gerçekleştikten sonra iptal kararının pratik yararı azalır.

3. Deprem ve afet işlemleri

Hatay’da 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra idari yargının önemli bir bölümünü bu dosyalar oluşturuyor: hasar tespit sonucuna itirazın reddi, afetzede hak sahipliği başvurusunun reddi veya hak sahipliğinin iptali, rezerv yapı alanı ilanı ve bu kapsamda taşınmaza ilişkin işlemler, riskli yapı tespiti, enkaz ve yıkım işlemleri, yardım ve desteklerin geri istenmesi. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerde dava açma süresi genel süreden kısa, kural olarak 30 gündür; hak sahipliğinde ise askı ve itiraz süreleri ayrıca takip edilmelidir. İlgili yazılar: Hatay deprem hukuki süreç, deprem sonrası haklarınız.

4. İdari para cezaları

Burada en sık yapılan hata yanlış mahkemeye başvurmaktır. Kabahatler Kanunu’na tabi idari para cezalarına (trafik cezalarının büyük bölümü, kolluk tarafından kesilen cezalar) karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Buna karşılık imar para cezaları, çevre cezaları ve özel kanununda idari yargının gösterildiği cezalarda görevli yer idare mahkemesidir ve süreler farklıdır. Ceza tutanağında başvuru yeri ve süresi yazar; yine de özel kanundan teyit edilmelidir.

5. İdarenin eylemlerinden doğan tazminat davaları

Devlet ve üniversite hastanelerindeki tıbbi hatalar, bozuk yol veya açık bırakılan rögar nedeniyle kazalar, okulda meydana gelen öğrenci kazaları, belediyenin denetim eksikliği, askerlik veya gözaltı sırasında meydana gelen zararlar. Bu davalarda önce idareye yazılı başvuru zorunludur: zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde eylemden itibaren 5 yıl içinde başvurulur; talep reddedilir veya 30 gün içinde cevap verilmezse dava süresi işlemeye başlar (İYUK m.13). Sağlık dosyaları için: malpraktis davası hangi mahkemede açılır?

6. Vergi ve kamu alacağı uyuşmazlıkları

Vergi ve ceza ihbarnameleri, ödeme emirleri, haciz işlemleri, ihtiyati haciz. Ayrıntılı rehberler: vergi ve ceza ihbarnamesi ve ödeme emrine karşı dava.

7. Sınav ve öğrenci işlemleri

Merkezî sınavlara ilişkin işlemler (ÖSYM ve MEB sınavları, sonuçlar, soru iptalleri) özel ve çok kısa bir usule tabidir: dava açma süresi 10 gündür (İYUK m.20/B). Üniversitelerde öğrenci disiplin cezaları, ilişik kesme, not ve mezuniyet işlemleri, yatay geçiş ve burs uyuşmazlıkları genel 60 günlük süreye tabidir.

8. Yabancılar ve vatandaşlık

Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulur; başvuru, kural olarak karar verilinceye kadar sınır dışı işlemini durdurur. İkamet izni başvurusunun reddi, iznin iptali, giriş yasağı ve vatandaşlık başvurusunun reddi işlemleri de idari yargıda dava konusu edilir. İlgili sayfa: vatandaşlık başvuruları.

9. Kamulaştırma işlemleri

Kamulaştırma işleminin kendisine (kamu yararı kararı, kamulaştırma kararı) karşı, asliye hukuk mahkemesince yapılan tebligattan itibaren 30 gün içinde idari yargıda iptal davası açılır. Bedele ilişkin uyuşmazlık ise adli yargıda görülür; iki süreç birbirinden ayrıdır.

10. İş yeri ruhsatı, kapatma ve mühürleme

İş yeri açma ve çalışma ruhsatının verilmemesi veya iptali, iş yerinin mühürlenmesi, faaliyetten men, geçici kapatma. Bu işlemlerde gelir kaybı her gün büyüdüğünden yürütmenin durdurulması talebi dava dilekçesiyle birlikte ve gerekçeli olarak sunulur.

11. Kamu ihaleleri

İhaleden yasaklama, teklifin değerlendirme dışı bırakılması, ihalenin iptali. Önce idareye şikâyet, ardından Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikâyet yolları tüketilir; kısa süreli ivedi yargılama usulü uygulanır (İYUK m.20/A).

12. Ecrimisil ihbarnameleri

Hazine veya belediye taşınmazının izinsiz kullanıldığı gerekçesiyle düzenlenen ecrimisil ihbarnamelerine karşı idare mahkemesinde dava açılır. Tarım arazilerinin ve kıyı alanlarının yoğun olduğu Dörtyol, Erzin ve Payas’ta sık görülür; kullanım süresi, yüzölçümü ve emsal bedel en çok tartışılan konulardır.

13. Sosyal haklar ve ruhsatlar

Engelli ve yaşlı aylığının kesilmesi, sosyal yardımların geri istenmesi, silah ruhsatı başvurusunun reddi veya iptali, sürücü belgesinin sağlık nedeniyle iptali gibi işlemler de idari yargıda görülür.

Süre tablosu

Yürütmenin durdurulması: davayı açmak işlemi durdurmaz

İdari işlemler dava açılsa bile uygulanmaya devam eder. İşlemin uygulanmasını durdurmak için dava dilekçesinde ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir. Mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde bu kararı verir (İYUK m.27). Talep soyut ifadelerle değil, zararın somut belgeleriyle desteklenmelidir. Vergi mahkemesinde tarhiyata karşı açılan davalar ise bir istisnadır: dava konusu edilen vergi ve cezanın tahsili kendiliğinden durur.

İyi bir dava dilekçesinin beş unsuru

1. Doğru hasım: İşlemi tesis eden idare; yanlış hasım dosyayı uzatır.
2. Doğru mahkeme: İdare mi, vergi mi, sulh ceza mı, adli yargı mı?
3. Süre kanıtı: Tebliğ veya öğrenme tarihini gösteren belge.
4. Beş unsur denetimi: Yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönlerinden hukuka aykırılıkların ayrı ayrı gösterilmesi.
5. Yürütmeyi durdurma gerekçesi: Telafisi güç zararın belgeleri.

Mahkeme kararı verildikten sonra

İdare, mahkemenin iptal ve yürütmenin durdurulması kararlarını en geç 30 gün içinde uygulamak zorundadır (İYUK m.28). Uygulamayan idare aleyhine tazminat davası açılabilir; kararı kasten uygulamayan kamu görevlisinin kişisel sorumluluğu da gündeme gelir. İlk derece kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf, kanunda sayılan dosyalarda ise Danıştay’a temyiz yolu açıktır.

İlk görüşmeye ne getirmeli?

Sık sorulan sorular