Beraat kararı alındığında çoğu kişi için süreç bitmiş sayılır. Oysa yargılama boyunca gözaltında veya tutuklu kalınmış, eşyaya el konulmuş, işten çıkarılmış, avukatlık ücreti ödenmiş olabilir. Kanun bu zararların bir kısmının devletten istenmesine imkân tanır; ancak talepler kendiliğinden işleme alınmaz ve bazıları kısa sürelere bağlıdır.
Beraat sonrası dört başlık
Gözaltı, tutukluluk veya elkoyma nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın devletten istenmesi (CMK m.141).
Kendisini avukatla temsil ettiren ve beraat eden sanık lehine, Hazine aleyhine maktu vekâlet ücretine hükmedilir.
Elkonulan eşya, araç, telefon, para ve yatırılan güvencenin geri alınması.
Adli kontrol, yurt dışı çıkış yasağı, hesap blokesi ve benzeri tedbirlerin kaldırıldığının ilgili kurumlara işlenmesi.
Haksız gözaltı ve tutukluluk tazminatı (CMK m.141)
Soruşturma veya kovuşturma sırasında yakalanan, gözaltına alınan veya tutuklanan ve sonunda hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişi, maddi ve manevi her türlü zararını devletten isteyebilir. Tazminat hâlleri bununla sınırlı değildir; kanuni süre içinde hâkim önüne çıkarılmama, makul sürede yargılanmama, tutukluluğun mahkûm olunan cezadan uzun sürmesi, elkonulan eşyanın zamanında iade edilmemesi gibi hâller de kapsamdadır.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Başvuru süresi | Kararın kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren 3 ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren 1 yıl (CMK m.142) |
| Görevli ve yetkili mahkeme | Zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesi; o yer ağır ceza mahkemesi işlemle ilgiliyse ve başka daire yoksa en yakın yer ağır ceza mahkemesi |
| Davalı | Hazine |
| Maddi zarar | Tutuklu kalınan sürede yoksun kalınan kazanç, ödenen avukatlık ücreti gibi belgelenebilir kalemler |
| Manevi zarar | Özgürlükten yoksun kalınan süre, isnadın niteliği, kişinin sosyal ve ekonomik durumu birlikte gözetilerek takdir edilir |
Vekâlet ücreti: beraat edenin avukatlık gideri
Beraat eden ve kendisini vekille temsil ettiren sanık yararına, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca Hazine aleyhine maktu vekâlet ücretine hükmedilir. Bu ücret hükümle birlikte verilir; kararda unutulmuşsa kanun yolunda düzeltilmesi istenir. Tarife gereği bu ücret, kural olarak yargılamayı yürüten avukata aittir; müvekkil ile avukat arasındaki ücret ilişkisi ayrıca sözleşmeyle belirlenir.
Elkonulan eşya, araç ve paranın iadesi
Beraat kararıyla birlikte mahkeme, elkonulan eşyanın akıbetine de karar verir. Müsadere koşulları yoksa eşya iade edilir. İade kararının infazı için kesinleşme sonrası emanet memurluğuna başvurulur. Eşyanın zarar görmüş olması veya amaç dışı kullanılması hâlinde bu zarar da tazminat talebine konu edilebilir. Yatırılan güvence (kefalet) de talep üzerine geri verilir.
Adli sicil, tedbirler ve kurum kayıtları
- Adli sicil: Beraat kararı adli sicile kaydedilmez; sabıka kaydında görünmez.
- Adli kontrol ve yurt dışı yasağı: Hükümle birlikte kalkar; ancak sistemlere işlenip işlenmediği kontrol edilmeli, gerekirse mahkemeden yazı yazılması istenmelidir.
- Kamu görevlileri: Görevden uzaklaştırma veya açığa alma tedbirinin kaldırılması ve yoksun kalınan özlük haklarının ödenmesi ayrıca talep edilir. Disiplin soruşturması ceza davasından bağımsız yürüyebilir; beraatin disiplin sürecine etkisi için disiplin cezasının iptali yazısına bakabilirsiniz.
- İş ilişkisi: Tutukluluk nedeniyle iş sözleşmesi feshedilmişse işçilik alacakları ve fesih koşulları ayrıca değerlendirilir.
- İnternet haberleri: Beraatle sonuçlanan dosyaya ilişkin haberler için içeriğin çıkarılması ve unutulma hakkı kapsamında başvuru yolları vardır.
İftira ve haksız şikâyet nedeniyle tazminat
Beraat, şikâyetçinin kendiliğinden sorumlu olacağı anlamına gelmez. Şikâyet hakkı anayasal bir haktır; ancak şikâyetçi, sanığın suçsuz olduğunu bildiği hâlde ceza almasını sağlamak için suç isnat etmişse iftira suçu (TCK m.267) gündeme gelir ve manevi tazminat davası açılabilir. Bu davalarda belirleyici olan, şikâyetin yapıldığı sırada şikâyetçiyi haklı gösterecek emarelerin bulunup bulunmadığıdır.
Başvuru için gereken belgeler
Sık sorulan sorular
Gözaltına alındım ama tutuklanmadım, tazminat isteyebilir miyim?
Evet. Gözaltı da bir koruma tedbiridir. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla veya dava beraatle sonuçlanmışsa gözaltında geçen süre için de tazminat istenebilir.
Tazminat davası için süre ne zaman başlar?
Kararın kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihinden itibaren bir yıl içinde başvurulmalıdır. Süre hak düşürücüdür.
HAGB kararı verildi, tazminat alabilir miyim?
HAGB beraat değildir. Bununla birlikte tutuklu kalınan sürenin sonuçta verilen cezadan fazla olması gibi kanunda sayılan diğer hâller varsa tazminat talebi ayrıca değerlendirilir.
Ödediğim avukatlık ücretini geri alabilir miyim?
Hazine aleyhine hükmedilen maktu vekâlet ücreti tarife gereği kural olarak avukata aittir. Sanığın ödediği ücret ise koruma tedbiri tazminatı davasında maddi zarar kalemi olarak ileri sürülebilir; mahkeme bunu tarife ölçüsünde değerlendirir.
Resmî kaynaklar
Kesinleşme tarihini ve tedbir sürelerini birlikte hesaplayalım
Kararın kesinleşme tarihini ve gözaltı/tutukluluk sürenizi kısaca yazın. Süre hak düşürücü olduğundan gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır.
Randevu talebi süreleri durdurmaz ve tek başına vekâlet ilişkisi oluşturmaz.