İnfazın Durdurulması ve Ertelenmesi

Hapis cezası kesinleştiğinde kural infazdır. Sağlık sorunu, gebelik, ailede zorunlu bir durum veya başka bir dosyadaki hukuki bağlantı, cezanın kendiliğinden durmasını sağlamaz. Kanunun öngördüğü istisnanın somut olaya uyduğunun gösterilmesi ve yetkili merciden karar alınması gerekir.

1. Kavramlar neden karıştırılıyor?

2. Hastalık nedeniyle infazın geri bırakılması

5275 sayılı Kanun’un 16. maddesine göre akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geri bırakılır ve hükümlü, iyileşinceye kadar kanunda belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Diğer hastalıklarda infaza kural olarak resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam edilir.

Ancak cezaevi koşullarında infaz, hükümlünün hayatı için kesin bir tehlike oluşturuyorsa iyileşinceye kadar geri bırakma kararı verilebilir. Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlü bakımından ayrıca toplum güvenliği yönünden ağır ve somut tehlike oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir.

Sağlık raporu tek başına yeterli mi?

Her doktor raporu kanundaki usulün yerine geçmez. Geri bırakma; Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastane sağlık kurulunca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine değerlendirilir. Raporun yalnız teşhisi değil, cezaevi koşullarında infazın sağlık üzerindeki etkisini ve gerekli tıbbi değerlendirmeyi içermesi önemlidir.

Güncel metin için 5275 sayılı Kanun m.16.

3. Gebelik ve doğum nedeniyle geri bırakma

Kanun, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş bulunan kadınların hapis cezasının infazının geri bırakılmasını öngörür. Çocuğun ölmesi veya anneden başka birine verilmesi hâlinde özel süre uygulanır. Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalan bazı hükümlüler yönünden ise koşullu salıverilmeye kalan süre ve tehlikelilik değerlendirmesine bağlı istisna vardır.

Bu başlıkta doğum tarihi, gebelik durumu, çocuğun fiilî bakım koşulları ve hükümlünün infaz statüsü eksiksiz belgelenmelidir.

4. Ağır hasta veya engelli çocuğu bulunan kadın hükümlü

5275 sayılı Kanun m.16/A, infazına başlanmış olsa bile toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm kadın hükümlü bakımından özel bir erteleme yolu düzenler. On sekiz yaşını doldurmamış çocuğun engellilik nedeniyle bakıma muhtaç veya ağır hasta olması ve hükümlünün toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmaması gerekir.

Erteleme bir yıla kadar verilebilir; kanunda belirtilen sınırlar içinde altı aylık dönemlerle uzatılabilir. Hükümlüye yerleşim bölgesini terk etmeme, belirlenen yerlere düzenli başvurma, güvence yatırma ve yurt dışına çıkamama gibi yükümlülükler konulabilir.

5. Hükümlünün istemiyle infazın ertelenmesi

Kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının infazı; çağrı üzerine gelen hükümlünün istemi üzerine Cumhuriyet Başsavcılığınca ertelenebilir. Erteleme, her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanabilir.

Bu düzenleme otomatik bir hak değildir. Hükümlünün çağrıya uyması, ceza süresinin sınırlar içinde kalması, suç tipinin kapsam dışı olmaması, talebin amacı ve varsa güvence koşulu birlikte değerlendirilir. Erteleme süresinde hükümlü hakkında kasten işlenen yeni bir suçtan kamu davası açılırsa karar kaldırılarak ceza derhâl infaz edilir.

Kimler bu ertelemeden yararlanamaz?

Kanun; terör suçları, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar, mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilenler ile disiplin veya tazyik hapsine mahkûm olanları m.17’deki ertelemenin dışında bırakır.

6. İnfaza başladıktan sonra ara verme

İnfaza başlanmış olsa dahi bazı zorunlu ve çok ivedi hâllerde cezanın infazına ara verilebilir. Kanun örnek olarak şunları sayar:

• Hükümlünün yükseköğrenimini bitirebilmesi,
• Ana, baba, eş veya çocuğun ölümü, sürekli hastalığı ya da malullüğü,
• Ailenin ticari faaliyetinin yürütülmesinin veya tarım topraklarının işlenmesinin imkânsız hâle gelmesi,
• Eş veya çocuğun sürekli hastalık ya da malullük nedeniyle bakıma muhtaç olması,
• Hükümlünün sürekli tedavi gerektiren hastalığı.

“Gibi” ifadesi benzer ağırlıktaki durumların değerlendirilebilmesine imkân verir; ancak sıradan iş, borç veya aile düzeni güçlükleri çoğu zaman yeterli değildir. Zorunluluk, ivedilik ve başka makul çözüm bulunmadığı belgelerle gösterilmelidir. Ara verme bir yılı geçmeyen sürelerle ve en fazla iki kez uygulanabilir.

7. Mahkemece infazın ertelenmesi veya durdurulması

5275 sayılı Kanun m.17/A, birlikte işlenmiş suçlar bakımından CMK m.280/3 ve m.306’nın uygulanma olanağı bulunduğu özel durumlarda hükmü veren ilk derece mahkemesinden infazın ertelenmesi veya durdurulmasının istenebileceğini düzenler. Bu, her istinaf, temyiz, yargılamanın yenilenmesi veya kanun yararına bozma başvurusuna uygulanabilen genel bir durdurma hükmü değildir.

Mahkeme, Cumhuriyet savcısı ve hükümlünün yazılı görüşlerini isteyebilir; karar duruşma açılmaksızın verilir ve karara karşı itiraz mümkündür. Kabul, güvence veya başka bir şarta bağlanabilir.

8. Çağrı kâğıdı ve on günlük süre

Hükümlü, infaz için gönderilen çağrı kâğıdının tebliği üzerine on gün içinde gelmezse, kaçar veya kaçacağına dair şüphe uyandırırsa Cumhuriyet savcısı yakalama emri çıkarabilir. Kasten işlenen suçlarda üç yıldan, taksirle işlenen suçlarda beş yıldan fazla hapis cezalarının infazı için doğrudan yakalama emri çıkarılması öngörülmüştür.

Bu nedenle çağrı kâğıdının tebliğ tarihi ile erteleme başvurusunun zamanlaması kritik önemdedir. Tebligatı görmezden gelmek başvuru imkânını güçlendirmez; aksine çağrı üzerine gelme şartını ve kişinin süreçteki durumunu olumsuz etkileyebilir. 5275 sayılı Kanun m.19.

9. Başvuru dosyasında bulunması gerekenler

1. Kesinleşen karar, müddetname veya infaz bilgileri ile çağrı kâğıdı ve tebliğ evrakı,
2. Talebin hangi kanun maddesine ve hangi olguya dayandığını açıklayan dilekçe,
3. Sağlık iddiasında güncel epikriz, tetkik, kurul raporu, ilaç ve tedavi planı,
4. Ailevi zorunlulukta nüfus kayıtları, hastane belgeleri, bakım ihtiyacını ve alternatif bulunmadığını gösteren veriler,
5. Ticari veya tarımsal zorunlulukta faaliyet kayıtları, çalışanlar, üretim takvimi ve yokluğun doğuracağı somut sonuçlar,
6. İkamet, iletişim ve yükümlülüklere uyulacağını gösteren güvenilir bilgiler.

10. Başvurunun güçlü kurulması için beş soru

11. Ret kararına karşı ne yapılabilir?

Kanun, kararın türüne göre farklı itiraz ve inceleme yolları öngörür. Örneğin sağlık nedeniyle geri bırakma sürecindeki bazı savcılık kararlarına karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir; mahkemenin m.17/A kararına karşı itiraz mümkündür. Ret kararının gerekçesi, tebliğ tarihi ve uygulanacak özel süre görülmeden standart bir yol izlenmemelidir.

12. Sık yapılan hatalar

• Kesinleşme ve infaz dosyasını görmeden yalnız mahkûmiyet süresine göre değerlendirme yapmak,
• HAGB, hapis cezasının ertelenmesi ve infaz ertelemesini birbirine karıştırmak,
• Eski tarihli veya yalnız teşhis içeren sağlık raporuyla yetinmek,
• Çağrı kâğıdını cevapsız bırakıp süre geçtikten sonra başvurmak,
• Başvurunun infazı otomatik olarak durdurduğunu varsaymak,
• Suç tipi ve mükerrirlik nedeniyle kanuni istisnaları kontrol etmemek.

Sık sorulan sorular