Şirketlerin tahsilat kaybı çoğu zaman hukuki yola hiç başvurulmamasından değil, geç ve eksik belgeyle başvurulmasından kaynaklanır. Ticari ilişki sürerken yapılan yazışmalar, teslim ve kabul kayıtları ile karşı tarafın borcu kabul eden beyanları; uyuşmazlık başladıktan sonra yeniden üretilemez. Bu nedenle yüksek tutarlı veya gecikmeye başlayan alacak, muhasebe kaydından çıkarılıp erken aşamada hukuki dosyaya dönüştürülmelidir.
Alacak dosyasındaki beş temel inceleme
Hukuki dayanak
Alacak satış, hizmet, eser, taşıma, kira, cari hesap, haksız fiil veya başka bir ilişkiden mi doğuyor? Nitelendirme; görev, süre ve talebi etkiler.
Muacceliyet ve temerrüt
Vade açık mı, ihtar gerekli mi, fatura tek başına yeterli mi? Faiz türü ve başlangıcı bu değerlendirmeye bağlıdır.
İspat gücü
Sözleşme, sipariş, irsaliye, kabul, e-fatura, KEP, banka ve mutabakat kayıtları birbiriyle uyumlu mu?
Tahsil kabiliyeti
Borçlu faal mi, teminat var mı, üçüncü kişilerde hak ve alacağı bulunuyor mu, mal kaçırma riski somutlaştırılabiliyor mu?
Doğru muhatap
Borçlu şirket, şahsi kefil, avalist, grup şirketi veya devralan arasında kime hangi talebin yöneltilebileceği belirlenmelidir.
Dosya ekonomisi
Tutar, beklenen süre, masraf, karşı tarafın savunması ve fiilî tahsil ihtimali birlikte değerlendirilmelidir.
“Fatura var” demek neden tek başına yeterli olmayabilir?
Fatura ticari ilişkinin önemli bir parçasıdır; ancak karşı taraf teslimi, miktarı, kaliteyi, yetkiyi veya hizmetin tamamlandığını tartışabilir. Sağlam dosya, faturayı sözleşme ve fiilî ifa zincirine bağlar.
| Belge | Neyi gösterir? | Sık karşılaşılan risk |
|---|---|---|
| Sözleşme / sipariş | İşin kapsamı, bedel, vade, yetki, faiz ve uyuşmazlık hükümleri | Eklerin veya son değişikliğin dosyada bulunmaması |
| İrsaliye / teslim tutanağı | Malın veya işin teslimini ve teslim alanı | İmza yetkisi ve çekince kaydı tartışması |
| Hakediş / kabul | İşin hangi oranda tamamlandığını ve onayı | Şartlı kabul, ayıp veya eksik iş iddiası |
| Fatura / e-fatura | Bedel ve muhasebe kaydı | Süresinde itiraz, temel senaryo veya içerik uyuşmazlığı |
| Cari hesap / mutabakat | Tarafların bakiye konusundaki beyanlarını | Yetkisiz kişi, dönem veya çekince sorunu |
| KEP / e-posta / mesaj | İhtar, kabul, itiraz ve ödeme vaatlerini | Bütünlüğü, kaynağı veya bağlamı gösterememe |
İcra, dava, arabuluculuk veya ihtiyati haciz: hangi yol?
- 01
Kontrollü ihtar ve müzakere
İhtar; temerrüt, faiz ve sonraki adımlar bakımından sonuç doğurabilir. Gereğinden fazla açıklama yapmak veya hukuki pozisyonu zayıflatmak yerine, talep ve süre dosyaya uygun kurulmalıdır.
- 02
İcra takibi
Belge türüne göre ilamlı, ilamsız veya kambiyo senedine özgü takip seçenekleri değerlendirilebilir. Borçlunun itirazı takibin yönünü değiştirir.
- 03
Dava şartı arabuluculuk
Ticari para alacağı ve tazminat taleplerinde kural olarak dava öncesi başvurulur. Görüşmede yalnız ana para değil; faiz, masraf, vade, teminat ve ihlal sonucu da düzenlenmelidir.
- 04
İtirazın iptali veya alacak davası
Takibe itirazın niteliği, eldeki belgeler ve süreler incelenerek doğru dava ve talep seçilir. Menfi tespit ve istirdat ihtimalleri de karşı stratejide hesaba katılır.
- 05
İhtiyati haciz ve fiilî tahsil
Kanundaki koşullar varsa geçici hukuki koruma istenebilir. Karar sonrası haciz, ödeme planı ve teminat takibi ayrı bir tahsilat disiplinidir.
Yüksek hacimli alacak portföyü nasıl yönetilir?
Onlarca veya yüzlerce dosyada aynı yöntemi uygulamak verimli değildir. Dosyalar “tartışmasız-belgeli”, “itirazlı”, “teminatlı”, “düşük tahsil ihtimalli”, “süre riski taşıyan” gibi gruplara ayrılabilir. Önce yüksek etki ve hızlı sonuç üretebilecek dosyalara odaklanılır; tekrarlanan itiraz nedenleri satış ve sözleşme süreçlerine geri bildirilir.
Belgeyi, süreyi ve tahsil ihtimalini aynı masaya koyun
Taraf ve temel belge bilgileri alındıktan sonra menfaat çatışması kontrolü yapılır; uygun olması halinde hukuki seçenekler ve iş kapsamı belirlenir.
Resmî kaynaklar
- Adalet Bakanlığı — Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
- Adalet Bakanlığı — Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk
Son içerik kontrolü: 18 Temmuz 2026. Genel bilgilendirmedir; somut dosyada süre ve hukuki yol ayrıca incelenmelidir.