Boşanma davasındaki en önemli karar her zaman “hangi cümle yazılacak?” değildir. Hangi vakıanın ileri sürüleceği, bu vakıanın hangi hukuka uygun delille ispatlanacağı ve dava sürerken hangi geçici önlemin talep edileceği birlikte planlanmalıdır. İlk dilekçedeki dağınıklık, sonradan telafisi güç usul ve ispat sorunlarına dönüşebilir.
1. “Her şeyi anlatmak” ile hukuki vakıa kurmak aynı değildir
Boşanma dilekçesi, evlilik tarihinin tamamını ayrıntısız biçimde anlatan bir hatırat değildir. Mahkemenin değerlendireceği çekişmeli vakıalar; tarih, yer, davranış ve sonuç bağlantısıyla açıklanmalıdır. “Bana kötü davranıyordu” yerine, iddianın hangi olaylara dayandığı ve o olayları doğrulayabilecek deliller belirlenir.
Bu çalışma için önce özel not hazırlanabilir. Notta olaylar yargılayıcı sıfatlarla değil, gözlenebilir eylemlerle yazılır. Aynı olayın tekrarları varsa örüntü gösterilir; fakat gerçekte yaşanmamış kesin tarihler veya abartılı ayrıntılar eklenmez.
| Zayıf kayıt | İncelenebilir kayıt | Olası delil |
|---|---|---|
| “Sürekli hakaret etti.” | Yaklaşık tarih, kullanılan söz, olayın gerçekleştiği ortam | Mesaj, tanık, başvuru kaydı |
| “Çocukla ilgilenmedi.” | Okul, sağlık ve günlük bakımın kim tarafından yürütüldüğü | Okul/sağlık kayıtları, yazışma, tanık |
| “Malları kaçırıyor.” | Hangi malın ne zaman, kime ve nasıl devredildiği şüphesi | Tapu/araç kaydı, banka hareketi, ilan veya yazışma |
2. Delil haritası dilekçeden önce kurulmalıdır
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların delillerini kanunda belirtilen süre ve usule uygun göstermesini esas alır. Sonradan delil sunma imkânı sınırsız değildir. Bu nedenle her iddianın karşısına en az bir delil kaynağı yazılır; elde olmayan fakat kurumdan getirilebilecek kayıtlar da açıkça belirlenir.
- Olay kronolojisini tek sayfalık zaman çizelgesine dönüştürün.
- Her olayın karşısına belge, tanık veya kurum kaydını yazın.
- Belgenin aslı, ekran görüntüsü ve yedeğini birbirinden ayırın.
- Tanığın olayı bizzat görüp görmediğini kontrol edin.
- Mahkeme veya kurum aracılığıyla istenecek kayıtları ayrıca listeleyin.
- Delilin nasıl elde edildiğini not edin; hukuka uygunluk sorusunu atlamayın.
3. Mesaj, fotoğraf ve ses kaydında hukuka uygunluk sınırı
“Davada lazım olur” düşüncesi, sınırsız delil toplama yetkisi vermez. HMK'nin 189. maddesine göre hukuka aykırı elde edilen deliller mahkemece bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Ayrıca özel hayatın ve haberleşmenin gizliliğini ihlal eden eylemler ceza hukuku ve kişisel haklar bakımından ayrı sorumluluk doğurabilir.
Ekran görüntüsü tek başına her zaman yeterli olmayabilir. Yazışmanın tarafları, tarihi, devamı ve orijinal kaynağı korunmalıdır. İçeriğin değiştirilmediği, hangi cihazdan alındığı ve karşı tarafla bağlantısı tartışmaya açılabileceği için yalnızca kırpılmış tek bir görüntüye dayanmak risklidir.
4. Dava sürerken hangi geçici önlemler gündeme gelir?
Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesi uyarınca boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince özellikle eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ile çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır. Uygulamada yine de ihtiyacın ve dayanaklarının açıkça ortaya konması önemlidir.
Barınma
Aile konutunun kullanımı, ayrı yaşama düzeni ve zorunlu giderler somutlaştırılır.
Geçim
Tarafların gelirleri, düzenli giderleri ve çocuğun ihtiyaçları belgeye bağlanır.
Çocuk
Geçici velayet, bakım düzeni ve kişisel ilişki talebi çocuğun üstün yararı üzerinden kurulur.
Malvarlığı
Devri önleme veya koruma talebinde, hangi mal ve hangi somut risk bulunduğu açıklanır.
Her malvarlığı iddiası otomatik olarak tedbir kararı doğurmaz. Talebin konusu, mevcut durumda meydana gelebilecek değişmenin hakkın elde edilmesini önemli ölçüde zorlaştıracağı veya imkânsızlaştıracağı yönündeki somut risk ve ölçülülük birlikte değerlendirilir.
5. Şiddet veya tehdit varsa boşanma planı beklenmez
Fiziksel, psikolojik, cinsel veya ekonomik şiddet; tehdit ya da tek taraflı ısrarlı takip varsa öncelik güvenliktir. Acil tehlikede 112 aranmalı, en yakın kolluk birimine veya yetkili makamlara başvurulmalıdır. 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler, boşanma davasından bağımsız olarak gündeme gelebilir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının güncel bilgilendirmesine göre, koruyucu tedbir kararı için başvuruda delil ve belge aranmaz. Darp raporu bulunmaması başvuru yapılmasına engel değildir. Mevcut mesaj, rapor veya başvuru kayıtları varsa korunması yararlıdır; ancak tehlikeli ortamda delil toplamaya çalışmak güvenliği riske atmamalıdır.
6. Çocuk bakımından “iyi eş” değil, üstün yarar incelenir
Velayet değerlendirmesinde eşlerin birbirlerine yönelik kusur iddiaları tek başına belirleyici değildir. Çocuğun yaşı, bakım sürekliliği, sağlık ve eğitim ihtiyaçları, kardeş ilişkileri, güvenli yaşam ortamı ve ebeveynlerin çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini destekleme kapasitesi gibi ölçütler birlikte ele alınır.
Çocuğu taraf seçmeye zorlayan kayıtlar, görüşme sırasında hazırlanmış ezber cümleler veya diğer ebeveyni kötüleyen paylaşımlar çocuğa zarar verebilir. Çocuk dosyası, tartışma malzemesi değil; mevcut bakım düzenini ve ihtiyaçları nesnel biçimde gösteren kayıtlar bütünü olmalıdır.
| Başlık | Toplanabilecek kayıt | Kaçınılması gereken davranış |
|---|---|---|
| Günlük bakım | Okul iletişimi, sağlık randevuları, bakım takvimi | Çocuğu sorgulamak veya taraflaştırmak |
| Masraflar | Eğitim, sağlık, servis, beslenme ve barınma belgeleri | Belgesiz, şişirilmiş toplu tutar yazmak |
| Kişisel ilişki | Tarih ve teslim bilgisi içeren sakin yazışmalar | Çocuğu baskı aracı olarak kullanmak |
7. Mal paylaşımı boşanma ile aynı soru değildir
Boşanma davası evlilik birliğinin sona ermesi ve fer'ileriyle ilgilidir. Mal rejiminin tasfiyesi ise malın edinim tarihi, finansman kaynağı, kişisel mal iddiası, değer artış payı ve katılma alacağı gibi farklı hesapları içerebilir. Tapuda kimin adı yazdığı önemlidir; fakat tek başına bütün mal rejimi hesabını belirlemez.
Dava öncesinde her mal için bir envanter oluşturulmalıdır: edinim tarihi, kayıt sahibi, edinim bedeli, kredi, peşinat kaynağı, devam eden borç ve mevcut değer. Miras, bağış veya evlilik öncesi birikim iddiası varsa bu kaynağı gösteren belgeler ayrı tutulmalıdır. Ziynet eşyaları da soyut bir toplamla değil, tür, adet, yaklaşık ağırlık ve bunlara ilişkin delillerle listelenmelidir.
8. Anlaşmalı boşanmada protokol neden satır satır incelenir?
Anlaşmalı boşanma, yalnızca “ikimiz de boşanmak istiyoruz” beyanından ibaret değildir. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu konusunda düzenleme yapması gerekir. Nafakanın türü ve artışı, tazminat, velayet, kişisel ilişki, yargılama giderleri, ziynet ve malvarlığı başlıklarındaki belirsizlikler karar sonrasında yeni uyuşmazlıklar doğurabilir.
Protokolde “tarafların birbirinden hiçbir talebi yoktur” gibi geniş ifadelerin hangi hakları kapsadığı anlaşılmadan imza atılmamalıdır. Teslim tarihi, ödeme günü, banka hesabı, tapu/araç devri ve masrafların kime ait olduğu uygulanabilir biçimde yazılmalıdır.
İlk görüşme için düzenli dosya listesi
- Kimlik, evlilik ve çocuklara ilişkin temel bilgiler
- Bir sayfalık olay kronolojisi
- Mevcut dava, soruşturma veya 6284 tedbir evrakı
- Gelir belgeleri ile aylık zorunlu gider tablosu
- Taşınmaz, araç, şirket payı, banka ve borç envanteri
- Delillerin nereden ve nasıl elde edildiğini gösteren not
- Acil talep varsa bunun gerekçesi ve mevcut kayıtları